Jak robić zdjęcia z długim czasem naświetlania

Może widziałeś zdjęcia, na których woda wygląda jak jedwab, a chmury na niebie się rozpływają? To właśnie efekt długiego czasu naświetlania – jednej z ciekawszych technik w fotografii. Jeśli też chcesz tego spróbować, to w tym artykule pokażę Ci dokładnie, co trzeba zrobić i jak uniknąć najczęstszych pułapek.

Kiedy potrzebujesz długiego czasu migawki

Długie czasy naświetlania świetnie sprawdzają się, kiedy fotografujesz wodę – strumienie, rzeki, morze czy jeziora. Ta technika robi wtedy coś magicznego: zamienia bujny, chaotyczny ruch w gładką, jedwabistą teksturę, która przyciąga oko. To jeden z najpopularniejszych tematów dla tej metody.

Długie czasy przydadzą Ci się też do rozmycia ruchu chmur. Natomiast w ruchliwych miejscach turystycznych, pozwolą Ci na pozbycie się większości turystów. Przynajmniej tych, którzy się przemieszczają.

Zdjęcie naświetlane przez 120 sekund.

Gdy zbyt dużo światła dociera do matrycy

Tu pojawia się problem, który dotyka każdego fotografującego z długim  czasem. Aby naświetlać długie ekspozycje, musisz utrzymać otwartą migawkę przez kilka sekund, minut, czasami nawet dłużej. W tym czasie matryca Twojego aparatu zbiera światło – i zbiera go sporo.

Przykładowo robisz zdjęcie w dzień i chcesz naświetlać przez 10 sekund. Przymykasz przysłonę, dajesz minimalne ISO, a światła nadal jest zbyt dużo. Zdjęcie  wychodzi prześwietlone.

Zdjęcie naświetlane przez 60 sekund.

Przysłona i ISO – dlaczego to nie wystarczy

Naturalnym ruchem jest zrobienie dwóch rzeczy: maksymalne przymknięcie przysłony i ustawienie najniższej możliwe wartości ISO. Nie zawsze to jednak wystarczy i wiąże się z pewnymi skutkami.

Zbyt silne przymknięcie przysłony potęguje efekt zwany dyfrakcją. Upraszczając, gdy światło przechodzi przez otwór przysłony, ulega załamaniu na krawędziach jej listków. To powoduje rozproszenie światła. Przy bardzo małych otworach przysłony tego rozproszonego światła względem właściwego jest na tyle dużo, że po prostu jest to już widoczne gołym okiem. Wtedy wszystko na obrazie staje się bardziej miękkie i mniej ostre.

ISO – gdy korzystasz z niższych wartości specjalnych, a nie nominalnej dla Twojego sprzętu – może zmniejszyć się trochę dynamika zdjęcia. Zamiast pełnego zakresu tonów od głębokiej czerni do jasnej bieli, otrzymasz obraz, gdzie niektóre detale w cieniach czy światłach mogą być po prostu zgubione.

To są pewne kompromisy, jeśli jednak ich nie chcesz lub mimo tych zabiegów czas naświetlania nadal jest zbyt krótki dla poprawnej ekspozycji, to możesz skorzystać innego rozwiązania.

Zdjęcie naświetlane przez 120 sekund.

Filtry szare (ND) – Twoje narzędzie do ograniczania światła

Tutaj wkraczają filtry szare, zwane również filtrami ND (neutral density). To szklane czy plastikowe filtry, które zakładasz na przód obiektywu. Ich jedynym zadaniem jest blokowanie części światła.

Istnieje kilka systemów oznaczania. Najpopularniejszy to zapis w stylu ND2, ND4, ND8, ND16, ND32, ND64, … ND1000 i wyżej. Liczba wskazuje, ile razy filtr zmniejsza światło. ND2 zmniejsza o połowę. ND4 – cztery razy mniej światła (czyli 2 stopnie EV). ND8 to osiem razy mniej (3 stopnie EV). Itd.

Kiedy aparat ślepnie z ciemnym filtrem

Kiedy stosujesz filtr szary, ograniczasz ilość światła wpadającego do aparatu. Dzięki temu możesz stosować dłuższe czasy naświetlania. Niestety systemy pomiarowe w aparacie też dostają mniej światła. Przy gęstych filtrach może więc pojawić się sytuacja, w której czujniki aparatu zaczną się mylić lub wręcz nie będą pracowały. Wtedy aparat nie dobierze parametrów ekspozycji ani nie ustawi ostrości. Dlatego te sprawy powinny być ustalone przed założeniem filtra.

Zdjęcie naświetlane przez 60 sekund.

Sposób postępowania – krok po kroku

Oto co dokładnie powinieneś zrobić w takiej sytuacji:

1. Najpierw skadruj bez filtra. Zdecyduj, co chcesz uchwycić.
2. Teraz ustaw ostrość za pomocą autofokusa lub ręcznie. Jeśli korzystasz a autofokusa, to po ustawieniu ostrości wyłącz go. Wiele aparatów ma przełącznik AF/MF na obiektywnie. Przesuń go na MF (ręczne ustawianie ostrości). W ten sposób, gdy później nałożysz filtr, aparat nie będzie ponownie próbował ustawiać ostrości.
3. Pomierz ekspozycję bez filtra. Ustaw przysłonę i ISO, które planujesz użyć. Zrób test ekspozycji. Zwróć uwagę na histogram w aparacie – czy zdjęcie jest prawidłowo naświetlone? Czy nie jest zbyt jasne ani zbyt ciemne? Jeśli jest OK, zanotuj parametry ekspozycji, które aparat Ci proponuje. To będzie Twój punkt wyjścia.
4. Nałóż filtr szary. Teraz gdy wszystko jest ustalone – kadr, ostrość, parametry – nakręć filtr na przód obiektywu.
5. Przelicz czas naświetlania. To jest kluczowe. Mając oryginalne ustawienia (przysłona, ISO, czas ekspozycji), musisz obliczyć nowy czas naświetlania dla  ekspozycji z filtrem. Możesz w tym celu skorzystać z kalkulatora czasów naświetlania dla filtrów ND.
6. W trybie manualnym M ustaw przysłonę, ISO i nowy czas migawki.

Teraz możesz już zrobić zdjęcie.

Zdjęcie naświetlane przez 30 sekund.

Co jeszcze będzie Ci potrzebne

Zobacz, co jeszcze będzie potrzebne do takich zdjęć.

Statyw

Przy czasach ekspozycji liczonych w sekundach lub nawet minutach solidny statyw jest konieczny. Powinien być stabilny, odporny na wiatr i drgania. Jeśli fotografujesz nad wodą, upewnij się, że nogi statywu są ustawione bezpiecznie na stabilnym podłożu.

Pilot lub samowyzwalacz

Naciśnięcie spustu migawki może spowodować drgania, które zepsują ostrość zdjęcia, dlatego lepszym pomysłem jest wyzwalanie migawki z pilota, aplikacji w telefonie lub chociażby wbudowanego w aparat samowyzwalacza.

Tryb BULB dla najdłuższych naświetleń

Większość aparatów pozwala na ustawianie czasu naświetlania do 30 sekund (niektóre modele do 60 sekund). Ale co masz zrobić, jeśli Twoje obliczenia pokazują, że potrzebujesz ekspozycji 2 minut?

W takiej sytuacji przychodzi z pomocą tryb BULB. W tym trybie, gdy przytrzymasz spust migawki, matryca będzie naświetlana tak długo, jak  długo trzymasz spust wciśnięty. Tu znowu przyda się pilot z blokadą spustu migawki. W niektórych aparatach dostępna jest funkcja programowania czasu naświetlania w trybie BULB. Wtedy to aparat będzie pilnował, by zakończyć naświetlanie po wprowadzonym czasie.

Zdjęcie naświetlane przez 60 sekund.

Lista sprzętu do długiego naświetlania

Zanim wyjdziesz z domu na plener z długim czasem naświetlania, sprawdź, czy masz wszystko:

• Aparat z możliwością ręcznego ustawiania ekspozycji
• Obiektyw
• Filtr szary (ND8, ND64, ND1000 lub inny w zależności od sytuacji)
• Solidny statyw
• Pilot, samowyzwalacz lub telefon z dedykowaną aplikacją
• Kalkulator do przeliczania czasów
• Zapasowe baterie (długie ekspozycje mogą wyczerpać baterię szybciej niż normalnie)

To wszystko, czego potrzebujesz.

Na zakończenie

Długie naświetlanie to technika, która na początku wydaje się skomplikowana. Jednak gdy poznasz podstawowe zasady – dlaczego potrzebujesz filtrów, jak prawidłowo ustawić ekspozycję bez i z filtrem, jak się przygotować – wszystko staje się znacznie prostsze.

Nie musisz tu mieć profesjonalnego sprzętu. Wystarczy Ci aparat z trybem M, filtr szary, statyw i chęci. Powodzenia w Twojej przygodzie z długim czasem naświetlania. Udanych zdjęć.